Best Practice

Optimalisatie studies

Best Practice regio Waterportaal: Kallisto 

Algemene omschrijving
Onder het motto 'Samen, Slim, Schoon' ontwikkelen gemeenten, waterschappen en universiteiten innovatieve oplossingen voor een vernieuwende aanpak in de afvalwaterketen Eindhoven en het watersysteem De Dommel. Het doel is de ecologische waterkwaliteit van rivier de Dommel permanent te verbeteren. Voor de borging van een goede waterkwaliteit in de beken en rivieren is veel geld nodig. In het Kallisto-project werken verschillende partijen samen aan een nieuwe manier om afvalwater op een slimme manier schoon te maken. Het besparingspotentieel voor de regio Eindhoven kan oplopen tot enkele tientallen miljoenen euro’s.

Betrokken partijen
Teneinde de doelen van de Europese KaderRichtlijn Water (KRW) te realiseren werken Waterschap De Dommel en de 10 gemeenten in het afvalwatercluster Eindhoven intensief aan het gezamenlijk opstellen van een maatregelprogramma. Voor het opstellen hiervan is kennis benut en opgebouwd samen met de waterschappen Vallei&Eem (thans Vallei&Veluwe) en Brabantse Delta en de Universiteiten van Wageningen en Gent. STOWA heeft in 2012 de opgedane kennis verspreidt onder de overige waterbeheerders. De samenwerkende instanties worden ondersteund door enkele ingenieursbureaus. In Kallisto is optimaal gebruik van de kracht van de gouden driehoek (overheid-onderzoek-ondernemers).

Aanleiding voor het project
Bij hevige regenval lopen rioleringsstelsels over, waardoor ongezuiverd afvalwater rechtstreeks wordt geloosd in de rivier. In de regio Eindhoven zou dit ernstige gevolgen hebben voor de kwaliteit van het water in rivier de Dommel (en niet voldoen aan de KRW richtlijn). Ook lopen de zuiveringsprestaties ten tijde van regenweeraanvoer terug. De gevolgen zijn het optreden van zuurstoftekorten en ammoniakvergiftiging van de aquatische ecologie. Om dit probleem te verhelpen zouden ingrijpende bouwmaatregelen nodig zijn. Als de gemeenten in de regio Eindhoven en het waterschap dit ieder voor zich ging doen, zou dit 150 miljoen euro kosten. Daarbij zijn sommige traditionele oplossingen niet eens uitvoerbaar vanwege ruimtegebrek. In tijden van crisis kwamen partijen snel tot de conclusie dat een traditionele aanpak niet mogelijk was. Het zoeken naar een betaalbaar en uitvoerbaar KRW-maatregelenprogramma kreeg een snelle start door de toekenning van een subsidie van 2,7 miljoen euro. Het Ministerie van Verkeer en Waterstaat heeft in 2007 deze subsidie toegekend vanwege het vernieuwende karakter via de KRW Innovatiesubsidie van AgentschapNL.

Aanpak
De Kallisto aanpak laat zich beschrijven als de 4 M-en aanpak: Monitoren, Meten, Modelleren, Maatregelen:

  1. Monitoren: bepalen hoe het watersysteem er voor staat en wat belemmeringen zijn. 
  2. Meten: vaststellen meetbehoefte, aanleg meetnet en uitvoeren meetprogramma in riolering, RWZI en watersysteem. 
  3. Modelleren: ontwikkelen rekeninstrument voor bepalen effectiviteit van maatregelen. 
  4. Maatregelen: bepalen van een kosteneffectief maatregelenpakket. 

De methodiek wordt cyclisch doorlopen waarbij maatregelen worden geïmplementeerd en de cyclus weer wordt doorlopen om het effect ervan vast te stellen en zo nodig aanvullende maatregelen te nemen.

In de optimalisatie van het afvalwatercluster Eindhoven staat sturing op basis van de ontvangende waterkwaliteit centraal. Dit houdt in dat de sturing wordt gebaseerd op de ecologische belastbaarheid van de rivier de Dommel. Daarbij moet steeds een keuze worden gemaakt tussen bescherming tegen acute effecten (zuurstofloosheid, toxiciteit door ammoniumpieken), bescherming tegen eutrofiëring (overmatige toevoer van voedingsstoffen waardoor biodiversiteit sterk afneemt) en de schaal waarop effecten mogen optreden.

Resultaten
Het project Kallisto heeft aangetoond dat de oorspronkelijk beoogde investeringen teruggebracht kunnen worden van 150 miljoen naar ongeveer 40 miljoen. In januari 2014 beslissen de bestuurders van Waterschap De Dommel en de 10 clustergemeenten of zij akkoord gaan met de benodigde investering en de uitvoering van de maatregelen. In het Dommel-gebied wordt de Kallisto aanpak uitgerold naar andere afvalwaterclusters.

Succesfactoren

  • De projectorganisatie is formeel ingericht. In een vijftal werkpakketten is zoveel mogelijk gestreefd naar variatie van partijen en expertise. De projectleiders van de werkparketten zijn in een overkoepelend projectteam georganiseerd waar de integrale afweging plaatsvindt. Voor elk werkparket gelden strakke deadlines (ivm voorwaarden subsidie). De projectmatige sturing maakt het complexe project beheersbaar. 
  • De innovatiesubsidie van AgentschapNL was voor bestuurders een extra trigger om zich te committeren aan de doelstelling van het project Kallisto. 
  • Gemeente Eindhoven is formeel projectpartner. De kleinere gemeenten hadden geen uitvoerende rol in het project. Dit is een bewuste keuze geweest om de kleinere gemeenten te ontzorgen. De kleinere gemeenten werden wel regelmatig op de hoogte gehouden van de vorderingen en vanuit hun zijde werd vertrouwen uitgesproken. Gezien de complexiteit van het project werd op deze manier kwetsbaarheid gewaarborgd.

Tips

  • Om deze ‘niet traditionele’ aanpak te laten slagen moet ruimte worden gecreëerd voor innovatie en beleidsontwikkeling. Het vernieuwende karakter is soms lastig verkoopbaar aan het bestuur van een waterschap en/of gemeente. Het is dan ook van belang voldoende aandacht te besteden aan communicatie, zodat bestuurders worden meegenomen in de vorderingen en vertrouwen krijgen in de aanpak. Denk hierbij aan regelmatig aansluiten bij een portefeuillehouder overleg.

Externe links

website: http://www.samenslimschoon.nl/

Informatiebron

Jarno de Jonge, strategisch adviseur (jdjonge@dommel.nl +31-652504067)