Project

Duurzame waterhuishouding in Dierenpark Emmen

Een waterzuiveringsinstallatie als publiekstrekker in een dierenpark? Dat móet wel een bijzondere installatie zijn! En dat is het ook. De Waterfabriek van Dierenpark Emmen is fraai vormgegeven als kas en volledig opengesteld voor bezoekers. Zij kunnen met eigen ogen zien hoe met behulp van de nieuwste zuiveringstechnieken alle afvalwaterstromen van het dierenpark - zoet, zout, warm en koud - in de Waterfabriek volledig worden gerecycled.

Het volledige ontwerp en engineering, en grotendeels ook de bouw van de installaties van de Waterfabriek, zijn uitgevoerd door Waterleidingmaatschappij Drenthe (WMD), die tevens de eigenaar is. Het Waterschap Velt & Vecht brengt kennis op het gebied van waterzuivering in. Voor het dagelijkse beheer van de Waterfabriek hebben de twee partijen een samenwerkingsovereenkomst gesloten. Gezamenlijk zorgen de medewerkers van het waterbedrijf en het waterschap voor de exploitatie en het onderhoud. Het waterschap draagt jaarlijks een vast bedrag bij en zorgt voor de afvoer van zuiveringsslib.

Waterwingebied

De Waterfabriek is onderdeel van Waterland, de uitbreiding van het dierenpark die is gerealiseerd in waterwingebied de Es, grenzend aan het centrum van Emmen. Om uit te leggen hoe dat zo gekomen is, duikt manager Techniek Bos van Waterleidingmaatschappij Drenthe terug in de geschiedenis. “Hier heeft ons bedrijf rond 1930 zijn eerste drinkwaterproductiestation gebouwd. De gemeente is altijd al geïnteresseerd geweest op onze eigendommen om er te kunnen uitbreiden”, zegt hij. Tien jaar geleden stelde de gemeente zich kandidaat voor de tentoonstelling Floriade. “Onder de voorwaarde dat de grondwaterbescherming gewaarborgd zou zijn en wij de garantie zouden krijgen dat de drinkwaterproductie tot in lengte van jaren gegarandeerd zou zijn, zegden wij medewerking toe om deze tentoonstelling op ons terrein te organiseren. Daar had de gemeente oren naar, maar de Floriade ging naar Zoetermeer. Voortbordurend op het idee kwam het dierenpark in beeld, dat op haar locatie in het centrum van Emmen niet verder kon uitbreiden.”

Er werd overeenstemming bereikt, en daarmee was de basis voor de Waterfabriek gelegd. Bos: “Voor ons is het dierenpark een goede partner om samen te werken, vanwege hun milieugerichte filosofie en beleid. Het park voldoet aan de eis van betrouwbare milieuvriendelijke partner die kan worden toegelaten in ons grondwaterbeschermingsgebied. Alle activiteiten voldoen aan strikte voorwaarden om het grondwater te beschermen. De wegen en dierenverblijven, bijvoorbeeld, zijn voorzien van een ondoordringbare laag en er is een permanent monitoringsysteem. Met de gemeente heeft WMD bovendien afgesproken dat wij de productielocatie (pompstation Noordbargeres) kunnen handhaven.” Toen de plannen voor de Waterfabriek van de grond kwamen en volledige recycling van het afvalwater als optie op tafel kwam, werd het Waterschap Velt & Vecht bij het project betrokken, als logische partner om de keten te sluiten.

Dansende nijlpaarden

Dierenpark Emmen was een grootverbruiker van drinkwater. Een enorme hoeveelheid drinkwater werd gebruikt als bedrijfswater, om toiletten door te spoelen en gebouwen en dierenverblijven schoon te maken, en de ruim veertig dierenbassins van de krokodillen, flamingo’s, olifanten en andere dieren te vullen. Al pratend over de uitbreiding van het dierenpark ontstond het idee om al het bedrijfswater te gaan zuiveren. Een simpele pilot met het water van de nijlpaarden, groeide uit tot de Waterfabriek, waarin al het afvalwater van het dierenpark - het water van de dierenbassins, het rioolwater en het regenwater - biologisch wordt gezuiverd in een vrijwel gesloten kringloop. Het gezuiverde water is geschikt om de bassins mee te vullen, als schoonmaakwater en voor alle sanitair. Alleen het water dat de mensen drinken, wordt door WMD apart geleverd. Door de zuivering in de gesloten kringloop is het waterverbruik van het dierenpark gedaald van 180.000 kubieke meter naar 30.000 kubieke meter per jaar. Het water van de pinguïns, de nijlpaarden en de soepschildpadden wordt in drie van elkaar gescheiden kringlopen gezuiverd. Doordat het water veel schoner is, zijn de dieren veel beter waar te nemen. “Nijlpaarden dansen als het ware over de bodem. Dat kun je nu duidelijk zien”, zegt Bos.

Living machine

De waterzuiveringsinstallatie bestaat grotendeels uit bekende, zij het ultramoderne, technologieën: installaties die niet direct tot de verbeelding van de gemiddelde dierenparkbezoeker spreken. Het unieke zit hem in het hart van de Waterfabriek, de living machine waarover Bos met verve praat. “De living machine leeft echt, want hij bestaat niet uit buizen, maar uit speciale waterplanten. Het afvalwater circuleert door grote ronde bakken waarin deze planten groeien. De wortels onttrekken voedingsstoffen als stikstof en fosfaat aan het actieve slib en dienen de wortels als drager voor micro-organismen, die een belangrijke rol spelen bij de omzetting van verontreinigingen in minerale stoffen. Voor de bezoeker is het interessant om te zien en het wekt nieuwsgierigheid op”, zegt hij. “Dat biedt ons de gelegenheid om er een verhaal omheen op te bouwen: de natuur die zorgt dat het water weer schoon wordt. Samen met het waterschap laten wij hier een duidelijk voorbeeld zien van het sluiten van de waterketen, een ontwikkeling die steeds belangrijker wordt naarmate water schaarser wordt.”

Educatie is van meet af aan een belangrijk uitgangspunt in het project geweest. Daarom is de Waterfabriek voor alle publiek opengesteld. Ook hebben WMD en Waterschap Velt & Vecht hebben samen een permanente tentoonstelling in het waterpaviljoen ingericht. De jeugd is een belangrijke doelgroep. Bos: “De boodschap die wij op watergebied meegeven, hebben wij samen vormgegeven. Voor ons is het een uitgelezen kans om een groot publiek - het park trekt zo’n anderhalf miljoen bezoekers per jaar - te laten zien waar wij voor staan.”


Wederzijds begrip
De bottom up samenwerking tussen het waterschap en WMD leidt ertoe dat het onderwerp ook op hoger niveau meer gaat leven, zegt Bos. Als manager techniek en plaatsvervangend directeur heeft hij het hele traject van nabij meegemaakt en hij is zeer over de samenwerking te spreken. “Als waterbedrijf ben je erop ingericht om dingen zelf te doen. Samenwerken met andere partners is een graadje moeilijker, maar het was een van de doelstellingen om samen met het waterschap een voorbeeld van de waterketen te realiseren. Iedereen weet dat samenwerking tussen waterschap en waterbedrijf lastig is, zeker als de voorzieningsgebieden niet identiek zijn. Op dit moment zijn wij met dit waterschap ook met andere projecten bezig. Door simpelweg samen te werken leer je elkaar beter kennen. “Zo ontstaat er een basis dat je meer onderwerpen oppakt om samen te werken”, zegt Bos, enthousiast pleitvoerder voor meer samenwerking in de keten. “Al was het alleen maar op technisch gebied. Ons bedrijf ziet daar veel positieve elementen in. Wij zijn ervan overtuigd dat een bedrijf waarin drinkwater, afvalwaterzuivering en riolering zijn gebundeld, de samenleving veel voordeel biedt.”